Një vend i vogël në sipërfaqe, me një territor të jashtëzakonshëm në diversitet
Shqipëria shtrihet në Evropën Juglindore, në pjesën perëndimore të Gadishullit të Ballkanit. Në perëndim laget nga Deti Adriatik dhe Deti Jon, ndërsa kufizohet në veri me Malin e Zi, në verilindje me Kosovën, në lindje me Maqedoninë e Veriut dhe në jug e juglindje me Greqinë. Me një sipërfaqe prej 28,748 km², Shqipëria është një nga vendet më të vogla të Evropës për nga territori, por gjeografia e saj ndryshon ndjeshëm nga veriu në jug dhe nga bregdeti drejt zonave malore.
Shqipëria pozicionohet ndërmjet koordinatave afërsisht 39°38′ dhe 42°39′ gjerësi veriore dhe 19°16′ dhe 21°40′ gjatësi lindore. Pozicioni në Adriatik dhe Jon e vendos vendin në një pikë të rëndësishme të lidhjes mes Ballkanit, Mesdheut dhe Evropës Qendrore.
Kryeqyteti: Tiranë
Kontinenti: Evropë
Rajoni: Evropa Juglindore
Pozicioni: Ballkani Perëndimor
Bregdeti: rreth 316 km sipas përllogaritjes së INSTAT për kufirin detar
Kufijtë e Shqipërisë
Territori shqiptar ka një gjatësi totale kufijsh prej rreth 1,094 km, duke përfshirë kufijtë tokësorë, detarë, lumorë dhe liqenorë. Kufijtë tokësorë e lidhin Shqipërinë me katër shtete:
Mali i Zi në veri
Kosova në verilindje
Maqedonia e Veriut në lindje
Greqia në jug dhe juglindje
Në perëndim, kufiri natyror i Shqipërisë është deti, me hapje drejt Adriatikut dhe Jonit.
Një territor i dominuar nga malet
Relievi shqiptar karakterizohet nga një kombinim i maleve, kodrave, fushave, lumenjve, liqeneve dhe bregdetit. Pjesa më e madhe e territorit është malore ose kodrinore, ndërsa ultësirat më të mëdha shtrihen kryesisht në pjesën perëndimore të vendit. Pika më e lartë e Shqipërisë është Maja e Korabit, në masivin e Korabit, me lartësi rreth 2,764 metra mbi nivelin e detit. Në anën tjetër, pika më e ulët e territorit është niveli i detit, në bregdetin Adriatik. Kjo diferencë e madhe në lartësi, brenda një territori relativisht të vogël, krijon një diversitet të konsiderueshëm peizazhesh dhe kushtesh klimatike.
Bregdeti shqiptar
Bregdeti është një nga elementet më karakteristike të gjeografisë së Shqipërisë. Vija bregdetare shtrihet përgjatë Detit Adriatik në veri dhe qendër dhe Detit Jon në jug. Nga plazhet e Adriatikut dhe lagunat e Ultësirës Perëndimore deri te brigjet shkëmbore dhe gjiret e Rivierës së Jugut, bregdeti shqiptar paraqet një nga ndryshimet më të dukshme të peizazhit brenda territorit të vendit.
Liqenet dhe lumenjtë
Shqipëria ka një rrjet të rëndësishëm ujor, me lumenj që përshkojnë territorin nga zonat malore drejt Adriatikut dhe Jonit. Ndër liqenet më të rëndësishme janë Liqeni i Shkodrës, Liqeni i Ohrit dhe Liqeni i Prespës, të cilët lidhen edhe me territoret e vendeve fqinje. Lumenjtë kryesorë përfshijnë Drinin, Vjosën, Semanin, Shkumbinin dhe Matin, duke luajtur rol në formimin e peizazhit, bujqësinë, energjinë dhe zhvillimin territorial.
Sot Shqipëria është e ndarë administrativisht në 12 qarqe dhe 61 bashki. Kjo është struktura kryesore administrative-territoriale e vendit pas reformës administrative të vitit 2014. 12 qarqet, Berat, Dibër, Durrës, Elbasan, Fier, Gjirokastër, Korçë, Kukës, Lezhë, Shkodër, Tiranë e Vlorë. Brenda këtyre territoreve shtrihen qytete të mëdha, qendra urbane, zona rurale, fshatra, territore malore dhe bregdetare, duke krijuar një mozaik të ndryshëm demografik, ekonomik dhe gjeografik.
Të dhëna bazë
28,748 km² — sipërfaqja e territorit
12 — qarqe
61 — bashki
4 — shtete kufitare tokësore
2 — dete që lagin territorin shqiptar
2,764 m — lartësia e përafërt e Majës së Korabit
1,094 km — gjatësia totale e kufijve sipas përllogaritjes së INSTAT
Një territor i vogël në hartën e Evropës, por me një diversitet gjeografik që ndryshon brenda pak kilometrash. (Të dhëna nga INSTAT)
Shqipëria ka një kulturë e ndërtuar ndër shekuj, mes traditës, gjuhës dhe identitetit
Kultura shqiptare është një ndërthurje e historisë, gjuhës, zakoneve, muzikës, veshjeve, kulinarisë dhe mënyrës së jetesës që është zhvilluar në territorin shqiptar dhe në komunitetet shqiptare jashtë tij. E vendosur në kryqëzimin e qytetërimeve të Mesdheut dhe Ballkanit, Shqipëria ka trashëguar gjurmë të periudhave dhe kulturave të ndryshme, nga antikiteti dhe periudha romake e bizantine deri te trashëgimia osmane dhe zhvillimet moderne të shtetit shqiptar.
Gjuha, themeli i identitetit
Shqipja është një nga elementet themelore të identitetit kulturor shqiptar dhe përbën një degë më vete të familjes së gjuhëve indoevropiane. Ajo shkruhet me alfabetin latin dhe alfabeti i njësuar u miratua në Kongresin e Manastirit në vitin 1908, një nga ngjarjet më të rëndësishme në historinë e kulturës shqiptare. Sot shqipja është gjuhë zyrtare në Shqipëri dhe Kosovë dhe përdoret gjerësisht nga komunitetet shqiptare në rajon dhe në diasporë.
Një trashëgimi kulturore e pasur
Kultura shqiptare nuk gjendet vetëm në muze dhe monumente. Ajo ruhet edhe në këngë, valle, veshje tradicionale, rite, festa, artizanat dhe në mënyrën se si komunitetet kanë përcjellë zakonet nga një brez te tjetri. Nga iso-polifonia e Jugut te këngët qytetare të Shqipërisë së Mesme dhe muzikat tradicionale të Veriut, muzika popullore shqiptare ka zhvilluar forma të ndryshme sipas krahinave. Iso-polifonia shqiptare është pjesë e Listës Përfaqësuese të Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të UNESCO-s.
Trashëgimia materiale
Në të gjithë territorin shqiptar gjenden qindra site arkeologjike, monumente, kala, qytete historike dhe ndërtesa që dëshmojnë shtresëzimin e historisë së vendit. Ndër qendrat më të njohura të trashëgimisë kulturore janë, Berati — qyteti historik i njohur për arkitekturën tradicionale dhe lagjet historike. Gjirokastra — qytet muze me arkitekturë karakteristike prej guri dhe një nga qendrat më të rëndësishme historike të vendit. Butrinti — një nga sitet arkeologjike më të rëndësishme të Shqipërisë, me gjurmë të qytetërimeve të ndryshme. Apollonia — një nga qytetet antike më të rëndësishme në territorin shqiptar. Kruja — qytet i lidhur ngushtë me historinë mesjetare shqiptare dhe figurën e Gjergj Kastriotit-Skënderbeut. Trashëgimia e këtyre qendrave e bën kulturën shqiptare një pikë takimi mes historisë lokale dhe trashëgimisë më të gjerë mesdhetare e ballkanike.
Traditat
Në Shqipëri, traditat ndryshojnë ndjeshëm nga një krahinë në tjetrën. Veriu ruan një traditë të fuqishme të këngës, veshjeve popullore, riteve dhe kulturës së zonave malore. Shqipëria e Mesme ka zhvilluar tradita të veçanta muzikore, kulinare dhe artizanale. Jugu është veçanërisht i njohur për iso-polifoninë, vallet, kostumet tradicionale dhe traditat e pasura të qyteteve historike. Edhe kuzhina shqiptare pasqyron këtë diversitet: nga gatimet me bazë mishi dhe produktet e qumështit në zonat malore, te peshku, perimet, vaji i ullirit dhe produktet e Mesdheut përgjatë jugut dhe bregdetit.
Festat
Festat tradicionale shqiptare janë pjesë e rëndësishme e jetës kulturore. Dita e Verës, Nata e Shën Gjergjit, festat lokale dhe ritualet familjare vazhdojnë të ruhen në forma të ndryshme në komunitete të ndryshme. Këto tradita nuk kanë vetëm karakter festiv. Ato janë mënyra përmes të cilave komunitetet ruajnë kujtesën kolektive dhe transmetojnë identitetin kulturor.
Shqipëria dhe UNESCO
Trashëgimia shqiptare është pjesë edhe e trashëgimisë kulturore botërore të mbrojtur nga UNESCO. Në Listën e Trashëgimisë Botërore gjenden, ndër të tjera, Berati dhe Gjirokastra, Butrinti, si dhe elementë të trashëgimisë natyrore dhe kulturore të vendit. Në listat e trashëgimisë jomateriale përfshihen edhe tradita si iso-polifonia shqiptare.
1908 Kongresi i Manastirit dhe njësimi i alfabetit shqip
2 qytete historike, Berat dhe Gjirokastër, pjesë e një siti të përbashkët të UNESCO-s
Butrinti, një nga qendrat më të rëndësishme arkeologjike të vendit
