Në Shqipëri, tregu i pasurive të paluajtshme ka një karakteristikë unike: çmimet e pronave kuotohen pothuajse gjithmonë në Euro, por monedha zyrtare e vendit dhe ajo me të cilën paguhen pagat është Leku. Kjo “Euroizim” i pashpallur e bën sektorin imobiliar jashtëzakonisht të ndjeshëm ndaj lëvizjeve në tregun valutor.
Vitet e fundit, Banka e Shqipërisë ka regjistruar një rënie historike të Euros kundrejt Lekut. Nga nivelet e dikurshme mbi 117-120 lekë, monedha europiane ka prekur nivele rekord të ulëta, duke u stabilizuar pranë kufirit të 91-92 lekëve.
Por si ndikon ky forcim drastik i Lekut dhe rënia e Euros në transaksionet e pronave, dhe kush fiton e kush humbet në këtë situatë?
1. Blerësit me të ardhura në Lekë: Fituesit e Mëdhenj
Për qytetarët shqiptarë që i kanë kursimet e tyre në Lekë ose që marrin një pagë mujore në monedhën vendase, rënia e Euros ka qenë një dhuratë e papritur.
- Si funksionon? Nëse një apartament në Tiranë kushton 100,000 €:
- Me kursin e vjetër (p.sh. 120 lekë), blerësit i duheshin 12,000,000 lekë.
- Me kursin e sotëm (rreth 91.5 lekë), i njëjti apartament kushton 9,150,000 lekë.
- Rezultati: Pa ndryshuar çmimi nominal i pronës në Euro, blerësi kursen rreth 2.85 milionë lekë të reja vetëm falë kursit të këmbimit. Kjo ka rritur ndjeshëm fuqinë blerëse të asaj shtrese që financon blerjen përmes pagës ose kredive në Lekë.
2. Emigrantët dhe Ndërkombëtarët: Pronat bëhen më të shtrenjta
Emigrantët shqiptarë dhe investitorët e huaj kanë qenë historikisht shtyllat kryesore të kërkesës në tregun imobiliar, veçanërisht në bregdet dhe në kryeqytet. Megjithatë, rënia e Euros ua ka vështirësuar llogaritë.
Edhe nëse çmimi i një prone në Euro qëndron i palëvizur, emigrantëve u duhet të investojnë më shumë kapital në valutë për të mbuluar shpenzimet që ndërtuesit i kryejnë në Lekë (siç janë taksat shtetërore, lejet e ndërtimit, apo pagat e punëtorëve në Shqipëri). Fuqia e Euros ka rënë, duke i bërë pronat shqiptare relativisht më “të kripura” për ata që i kanë të ardhurat në valutë të huaj.
3. Ndërtuesit në Presion të Dyfishtë
Për kompanitë e ndërtimit, luhatjet e kursit kanë krijuar një sfidë të re menaxhimi. Ndërtuesit i shesin apartamentet në Euro, por një pjesë e madhe e kostove të tyre operative janë në Lekë:
- Taksat e infrastrukturës dhe tarifat e lejeve të ndërtimit paguhen në Lekë.
- Pagat e inxhinierëve dhe krahut të punës paguhen në Lekë.
- Një pjesë e lëndëve të para të kontraktuara lokalisht paguhen në Lekë.
Kur Euro zhvlerësohet, kompanitë marrin më pak Lekë për çdo Euro të arkëtuar nga shitjet. Për të mos dëmtuar marzhin e tyre të fitimit, shumë ndërtues janë detyruar të rrisin çmimet nominale në Euro, duke u bërë një nga faktorët kryesorë se pse çmimet e pronave në tabela kanë vijuar rritjen, pavarësisht faktorëve të tjerë.
4. Ndryshimi i Strategjisë së Kredive Hipotekore
Rënia e Euros ka ndryshuar edhe sjelljen e kredimarrësve. Për shumë vite, bankat tregtare sugjeronin kredi në Euro për shkak të normave më të ulëta të interesit. Sot, për shkak të rrezikut të kursit të këmbimit, interesi është zhvendosur.
Shumë qytetarë po preferojnë të marrin kredi në Lekë nëse e kanë pagën në Lekë, duke shmangur surprizat që mund të sjellë tregu valutor në të ardhmen. Nga ana tjetër, ata që kanë pasur kredi ekzistuese në Euro por paguhen në Lekë, sot paguajnë këste mujore dukshëm më të lehtësuara në portofolin e tyre.
