Vitet e fundit, Shqipëria është shndërruar në një nga destinacionet më të nxehta në rajon për investimet e huaja në pasuritë e paluajtshme. Nga apartamentet luksoze në bregdetin e jugut e deri te pronat komerciale në Tiranë, blerësit ndërkombëtarë po shfaqin interes në rritje.
Megjithatë, përtej bukurisë së vendit dhe çmimeve konkurruese, klientët e huaj përballen me një pengesë të madhe: burokracinë ligjore dhe gjuhësore. Përkthimi ligjor i kontratave të pasurive të paluajtshme nga shqipja në gjuhë të huaja (kryesisht anglisht, italisht apo gjermanisht) nuk është thjesht një proces mekanik fjalë për fjalë. Ai është një proces kompleks që kërkon saktësi absolute, ku një gabim i vogël terminologjik mund të kushtojë miliona euro ose të çojë në anullimin e kontratës.
Në këtë artikull, do të analizojmë sfidat kryesore terminologjike dhe juridike me të cilat përballen përkthyesit zyrtarë dhe investitorët e huaj në Shqipëri.
Sfidat e Termave Specifikë të Sistemit Shqiptar
Sistemi ligjor shqiptar i pronësisë mbart ende terma specifikë që burojnë nga tranzicioni i gjatë i pronave, privatizimet e pas-viteve ’90 dhe reformat e njëpasnjëshme. Shumë nga këto koncepte nuk ekzistojnë në sistemet ligjore perëndimore si Common Law (Britani, SHBA) apo edhe në disa vende të Civil Law.
Shembuj të termave problematikë për t’u përkthyer:
- ASHK (Agjencia Shtetërore e Kadastrës): Shpesh përkthehet thjesht si “State Cadastre Agency”, por për një klient të huaj, funksioni i saj i shkrirë (ish-Zyra e Regjistrimit të Pasurive të Paluajtshme / Hipoteka dhe ALUIZNI) kërkon shpjegim kontekstual për të kuptuar se ajo mbulon si regjistrimin ashtu edhe legalizimin.
- Çertifikatë Pronësie me Kufizim: Kur një pronë ka një “barrë hipotekore” ose një “sekuestro konservative”, përkthimi duhet të jetë jashtëzakonisht i kujdesshëm. Nëse përkthehet gabimisht si një problem i thjeshtë administrativ, klienti i huaj mund të nënshkruajë pa e ditur se prona është e bllokuar nga gjykata ose banka.
- Parashkrimi Fitues: Ky institut i Kodit Civil (fitimi i pronësisë nga kalimi i kohës) shpesh ngatërrohet me “Adverse Possession”, por rregullat në Shqipëri ndryshojnë dhe kërkojnë saktësi maksimale për të mos krijuar keqkuptime mbi vlefshmërinë e titullit.
Kontrata e Porosisë vs. Kontrata e Shitblerjes
Një nga keqkuptimet më të mëdha gjuhësore dhe ligjore ndodh me Kontratën e Porosisë (shumë e përhapur në Shqipëri për objektet në fazë ndërtimi/karabina).
- Në anglisht, kjo shpesh përkthehet si “Reservation Agreement” ose “Preliminary Contract”.
- Rreziku: Për një investitor të huaj, këto terma shpesh nënkuptojnë thjesht bllokimin e pronës pa detyrime të mëdha financiare. Në realitet, në Shqipëri, Kontrata e Porosisë përcakton këste të mëdha pagesash dhe detyrime të forta dypalëshe, përpara se të kalohet te Kontrata Përfundimtare e Shitblerjes (Final Purchase Deed / Contract).
- Përkthyesi duhet të sigurohet që termat e përdorur të pasqyrojnë qartë se klienti nuk po blen ende titullin e pronësisë, por po merr një të drejtë premtimi për transferim pronësie në të ardhmen.
